You are currently browsing the category archive for the ‘Literatuur’ category.

Door  Breme [Public domain]  Wikimedia Commons

Quim Monzó

Tijdschrift Terras, erfgenaam van het roemruchte tijdschrift Raster, vroeg me enige maanden geleden het verhaal ‘Gregor’ van Quim Monzó te vertalen voor het derde nummer met het thema ‘Masker, ontmasker’, en er een stukje bij te schrijven. Dat stukje staat nu op hun webstek. Het verhaal komt in een pdf te staan, die binnenkort, vanaf dezelfde website, gedownload kan worden. Bovendien is dit verhaal, samen met een essay van Ger Groot en poëzie van Suzanne Doppelt en Aimé Césaire, te koop in een kleine papieren uitgave.

Quim Monzó is één van de populairste schrijvers in het Catalaans. Hij schrijft columns in het dagblad La Vanguardia, die met enige regelmaat worden gebundeld. Verder is hij vooral bekend als vernieuwer van het korte verhaal. Tot nu toe zijn er een achttal bundels verhalen van Monzó gepubliceerd, die in meer dan twintig talen vertaald zijn. In Nederland is tot op heden alleen zijn roman De omvang van de ramp uitgegeven. Ik hoop dat daar verandering in komt, en dat de belangrijkste bundels van deze grootmeester van het korte verhaal zo snel mogelijk in het Nederlands worden vertaald.

Wat denkt Monzó over de toestand in Catalonië? Onlangs werd hij voor het tijdschrift Jot Down Magazine geïnterviewd door Enric González, die Monzó vroeg wat hij zou stemmen als er de volgende week een referendum zou worden gehouden over de onafhankelijkheid van Catalonië:

Ik zou ja stemmen! Allicht. Maar wel met samengenepen billen, want ik heb ook weinig fiducie in de prutsers die ons vervolgens komen koeioneren. Maar dan zijn we tenminste af van die andere prutsers, die ons nu onder de duim houden. Wat moeten we met prutsers met wie we bijna niets gemeen hebben…? Ik weet wel dat incompetentie een fundamentele eigenschap is van de menselijke natuur, maar ik heb meer dan genoeg aan de incompetentie van de mijnen. Verlos me alsjeblieft van die vreemde koekenbakkers…

Advertenties
week 51 nrc

NRC 21/12/12

beste boeken nrc

Beste boeken NRC 21/12/12

beste boeken vk

Beste boeken Volkskrant 22/12/12

De recensie van Ger Groot in de NRC van 21 december

Recensie van Ger Groot in de NRC van 21 december

Wederom een lovende recensie van Knoflook en pekel! Dit maal paginagroot in de NRC:

Privéleven vormt een hoogtepunt in de Europese romankunst; Knoflook en pekel is een virtuoze caleidoscoop van wat de taal aan beeldenrijkdom, metaforiek en stijlfiguren vermag. In zijn meest verbluffende passages kan dit proza nauwelijks virtuozer zijn.”

Pío Baroja

Pío Baroja

We mogen niet klagen. Na de lovende recensie van De Sagarra’s Knoflook en pekel, drie weken geleden in de Volkskrant, en de prikkelende citaten uit de twee in Nederland verschenen romans van De Sagarra in de column van Arjan Peters vorige week, gaf Maarten Steenmeijer vorige week zaterdag De boom der kennis van Baroja vier sterren in de boekenbijlage van de Volkskrant.

Baroja was bepaald geen catalanofiel. Catalanen in zijn werk zijn over het algemeen arrogant en gierig en spreken een nog idiosyncratischer Spaans dan Baroja zelf.

In 1924 werd Baroja geïnterviewd toen hij op bezoek was in Barcelona. De Catalanen, zegt hij, willen doen voorkomen dat Catalonië een eigen cultuur heeft, maar ‘ik heb de indruk dat Catalonië Spaanser is dan de rest van Spanje.’ Er bestaat helemaal geen Catalaanse cultuur: ‘Het toneel lijkt geschreven in Noorwegen, de verzen op de Boulevard Montmartre…; Er is van alles: Zweeds, Noors, Deens en zelfs Tartaars.’ Maar Catalaanse cultuur valt nergens te bekennen.

Josep Mª de Sagarra

Josep Mª de Sagarra

‘Sommigen zullen tegenwerpen,’ gaat Baroja verder, ‘dat ik niet over de Catalaanse cultuur kan oordelen, aangezien ik noch de taal spreek noch het land en zijn tradities ken. Dat is waar…’

In zijn column in La Publicitat reageert De Sagarra op Baroja’s uitspraken over Catalonië en de Catalaanse cultuur. Hij vindt dat hij er eigenlijk over zou moeten zwijgen, want alles wat Baroja in dit interview zegt, is ouwe koek: ‘Dat de heer Baroja gelooft dat wij die ons bekommeren om de kunst en de literatuur van ons land een stelletje stumpers zijn, en dat hij niet in Catalonië geïnteresseerd is en er niets van wil weten, valt te begrijpen. Arme man, wat kan hij eraan doen dat wij zijn weerzin op wekken? Iemand kan een groot schrijver zijn en een van die ongerechtvaardigde, instinctieve fobieën hebben die zo vals zijn als de pokken.’ Minder begrijpelijk, schrijft De Sagarra, is ‘dat een man die “niet kent” wil spreken over dat wat hij niet kent.’

De boom der kennisDe Sagarra geeft Baroja nog een paar vegen uit de pan, maar het intrigerendste aan deze column is wat er niet staat. Het heeft er alle schijn van dat De Sagarra in de rest van zijn column het thema verbreedt tot de gecompliceerde relatie tussen het Koninkrijk Spanje en Catalonië, want de laatste dertig regels zijn doorgehaald door de censuur van Primo de Rivera.

Hoe dan ook, de recente trubbels tussen het Koninkrijk Spanje en Catalonië komen niet uit de lucht vallen.

De Nederlandse vertaling van All i salobre

In de boekenbijlage van de Volkskrant gaf recensent Maarten Steenmeijer afgelopen zaterdag het maximale aantal sterren aan de roman Knoflook en pekel van Josep Maria de Sagarra: ‘Een stijl waarin zintuiglijke en plastische uitbundigheid hand in hand gaan zonder ook maar een moment uit de bocht te vliegen (…) Een zinderend taalmonument.’

Josep Maria de Sagarra (1894-1961) was een magiër, een monster van de literatuur, en een vat vol tegenstrijdigheden. Alles aan hem was op schier aanstootgevende wijze dubbelop: bon vivant en noeste werker; vedette en erudiet; aristocraat en volksheld; heer en beest. Geen wonder dat het sommige tijdgenoten moeite kostte zijn werk naar waarde te schatten. Ook nu nog is het bijna niet te geloven dat iemand die het er zichtbaar goed van nam, actief deelnam aan het Barcelonese nachtleven, op literair gebied bijna alles kon en metterdaad deed, en dan ook nog eens op een constant hoog niveau. Als dichter maakte hij intimistische poëzie, chansons, goethiaanse balades, gezangen, politieke hekeldichten, lange narratieve gedichten… Hij schreef tientallen toneelstukken, die met veel succes werden opgevoerd, waarvan het merendeel in verzen en op rijm, van lichtvoetige komedies en cabaret tot heldendrama’s en tragedies. Hij was een productieve journalist, schreef imposante memoires, vertaalde onder andere Dante (La divina commedia), Shakespeare (bijna zijn gehele oeuvre!), Pirandello en Molière. Zijn verzamelde werk, dat op dit moment in de maak is, zal zo’n twintig kloeke delen beslaan. En in elk genre excelleerde hij.

Josep Maria de Sagarra

Des te opmerkelijker is het dat Sagarra slechts drie romans op zijn naam heeft staan. De verklaring is gedeeltelijk te vinden in de geschiedenis van de Catalaanse literatuur. In het eerste kwart van de twintigste eeuw gaf het noucentisme de toon aan, een neoclassicistische kunststroming die een broertje dood had aan de romankunst. Niet voor niets noemde de dichter Carles Riba de noucentisten una generació sense novel.la. Voor een deel was het ook een financiële kwestie. Sagarra leefde van de pen en zijn theaterstukken, waar het publiek en masse op afkwam, leverden meer op dan romans. En dan was er nog de kritiek, die regelrecht geschokt was door zijn twee laatste romans Knoflook en pekel, uit 1928, en Privéleven, dat vier jaar later verscheen.

In 2010 publiceerde Menken Kasander & Wigman Uitgevers de Nederlandse vertaling van Vida privada, onder de titel Privéleven. De roman werd zeer positief ontvangen door de literaire critici van de grote dagbladen. Zo schreef Maarten Steenmeijer in de Volkskrant:

“Zonder zich maar een moment te bezondigen aan overdaad of gekunsteldheid rijgt Sagarra het ene indringende beeld aan het andere […] Privéleven is een verpletterende tekst, een vulkanische uitbarsting van diepe verontwaardiging en hartstochtelijke ironie die zich met geen enkel ander werk uit Sagarra’s oeuvre laat vergelijken, binnen de Catalaanse literatuur op eenzame hoogte staat en een ereplaats in de wereldliteratuur verdient.”

De eerste roman van De Sagarra

Verscheidene lezers gaven aan benieuwd te zijn naar de overige romans van Sagarra. Gezien de enthousiaste ontvangst van deze Catalaanse schrijver lag het voor de hand om zijn andere romans ook uit te geven, te meer daar hij, zoals gezegd, slechts drie romans gepubliceerd heeft. Het verdient lof dat Menken Kasander & Wigman gehoor heeft willen geven aan de wens van vele Nederlandse lezers van Privéleven en heeft besloten tot het uitgeven van Knoflook en pekel, dat in 2013 gevolgd zal worden door Sagarra’s eersteling, Paulina Buxareu.

De twee laatste romans van De Sagarra verwekten een groot schandaal, maar Knoflook en pekel werd als nog schokkender ervaren dan Privéleven. Dat de aristocratie in de loop van de tijd van binnen was gaan rotten, kwam voor de meeste mensen niet als een verrassing, maar dat de volksziel ook niet bijster fris rook, daar wilden de meeste intellectuelen niet aan. En niet alleen de intellectuelen. Toen Sagarra, die een bekende verschijning was als gevierd toneelschrijver, kort na de publicatie van Knoflook en pekel een bezoek bracht aan Port de la Selva,  dat model stond voor het vissersdorp in Knoflook en pekel, werd hij door een stel vissers met driedelig pak en al in de zee gegooid.